سالاد، ساندویچ یا الویه را دوست دارید، اما می‌خواهید سس سبک‌تری داشته باشد؟ ماست می‌تواند بخشی از مایونز یا تمام آن را در بعضی غذاها جایگزین کند. نتیجه قرار نیست دقیقاً همان مزه و بافت مایونز باشد؛ با کمی تنظیم ترشی، غلظت و ادویه، می‌توانید سسی بسازید که با غذای شما جور باشد و نیاز به روغن فراوان هم نداشته باشد.

سبک‌تر شدن سس به دستور نهایی و مقدار مصرف بستگی دارد. اگر به ماست چند قاشق روغن، خامه یا ارده اضافه کنید، فقط عوض شدن نام سس لزوماً انرژی آن را کمتر نمی‌کند. بهتر است اول بدانید از سس چه انتظاری دارید و بعد مواد را انتخاب کنید.

ماست در کدام غذاها جایگزین خوبی است؟

در سالاد سیب‌زمینی، ساندویچ مرغ پخته، کنار سبزیجات و بعضی دیپ‌ها، ماست ساده به‌خوبی قابل استفاده است. ترشی ملایم آن با سبزی‌های معطر، آب‌لیمو و مقدار کمی خردل هماهنگ می‌شود و می‌تواند غذا را بدون پوشاندن کامل مزه مواد، خوش‌طعم کند.

برای الویه هم می‌توانید بخشی از مایونز را کم کنید و ماست غلیظ را امتحان کنید. اگر یکباره تمام دستور همیشگی را عوض کنید، احتمالاً تفاوت طعم بیشتر به چشم می‌آید. تغییر تدریجی، مثلاً در یک کاسه کوچک از غذا، کمک می‌کند نسبت دلخواه خانواده را پیدا کنید.

در دستورهایی که پایداری مایونز در بافت اهمیت دارد، جایگزینی کامل ممکن است موفق نباشد. ماست در حرارت مستقیم و زیاد ممکن است جدا شود و آب بیندازد. این سه دستور برای سرو سرد یا کنار غذای آماده طراحی شده‌اند، نه برای پخت طولانی سس.

ماست پایه را با توجه به کاربرد انتخاب کنیم

ماست ساده بدون شکر افزوده نقطه شروع مناسبی است. برای سس روان سالاد، نوع همزده معمولی کافی است؛ برای ساندویچ و دیپ، ماست غلیظ‌تر کمتر از نان بیرون می‌ریزد. نوع یونانی یا چکیده ممکن است بافت مناسب‌تری بدهد، ولی ترکیب محصولات مختلف یکسان نیست.

اگر هدفتان کاهش چربی است، برچسب همان ماست را ببینید. «چکیده» به معنای کم‌چرب نیست و «یونانی» هم درصد چربی مشخصی را تضمین نمی‌کند. محصول خامه‌ای می‌تواند سس خوش‌طعمی بسازد، اما نباید آن را صرفاً به دلیل ماستی بودن، کم‌چرب نامید.

برای محصولاتی مثل ماست پگاه هم انتخاب را بر اساس اطلاعات همان بسته انجام دهید. در این دستورها به ماستی با طعم ساده احتیاج داریم؛ ادعای ویژه یا محصول خاصی برای نتیجه گرفتن لازم نیست.

دستور اول: سس لیمو و سبزی برای سالاد

برای حدود چهار سهم سس، ۱۵۰ گرم ماست ساده، یک قاشق چای‌خوری آب‌لیموی تازه، یک قاشق غذاخوری شوید یا جعفری ریزشده و کمی فلفل آماده کنید. نمک را در پایان و فقط در صورت نیاز اضافه کنید. این مقدار، پیشنهاد آشپزی است و سهم درمانی محسوب نمی‌شود.

ماست را با قاشق یا همزن دستی یکدست کنید. آب‌لیمو را کم‌کم بریزید، سبزی را اضافه کنید و بچشید. اگر سس برای سالاد زیادی غلیظ بود، یک قاشق چای‌خوری آب آشامیدنی اضافه کنید و دوباره هم بزنید؛ رقیق کردن را مرحله‌ای انجام دهید.

این سس برای سالاد کاهو و خیار یا سبزیجات پخته و سردشده مناسب است. آن را ابتدا جدا سرو کنید تا هر نفر به مقدار دلخواه بردارد. ریختن همه سس روی سالاد از قبل، هم سهم را نامشخص می‌کند و هم ممکن است سبزیجات را زودتر آب بیندازد.

دستور دوم: سس غلیظ برای ساندویچ مرغ

۱۵۰ گرم ماست غلیظ ساده را با نصف قاشق چای‌خوری خردل و یک قاشق غذاخوری جعفری خردشده مخلوط کنید. در صورت تمایل کمی فلفل یا مقدار بسیار کمی سیر اضافه کنید. خردل خودش طعم و نمک دارد؛ پیش از افزودن نمک بیشتر، سس را بچشید.

مرغ کاملاً پخته و سردشده را با مقدار کمی از سس مخلوط کنید و با خیار یا کاهوی تمیز داخل نان بگذارید. بهتر است سس را مرحله‌به‌مرحله اضافه کنید تا مواد حالت خمیری پیدا نکنند. یک لایه نازک سس هم می‌تواند طعم کافی بدهد.

اگر ساندویچ را برای بعد آماده می‌کنید، رطوبت خیار و کاهو را بگیرید و سس را غلیظ نگه دارید. برای حمل، ساندویچ باید سرد بماند؛ پیچیدن در کاغذ یا فویل به‌تنهایی دمای ایمن ایجاد نمی‌کند. در صورت نبود امکان حفظ سرما، غذای دیگری انتخاب کنید.

دستور سوم: دیپ ماست و خیار برای کنار غذا

برای این ترکیب، ۱۵۰ گرم ماست ساده غلیظ، یک خیار کوچک و کمی نعناع خشک کافی است. خیار را ریز خرد یا رنده کنید و آب اضافی آن را بگیرید. سپس با ماست و نعناع مخلوط کنید. آب‌لیمو لازم نیست، مگر اینکه پس از چشیدن، طعم ترش‌تری بخواهید.

این دیپ کنار سبزیجات یا تکه‌های نان سرو می‌شود و می‌تواند جای ظرف بزرگ سس روی میز را بگیرد. برای مهمانی، مقدار کمی را در کاسه سرو بریزید و بقیه را در یخچال نگه دارید؛ ظرف روی میز را با سس تازه پُر نکنید.

اگر به سیر خام حساس هستید یا بعد از آن سوزش و ناراحتی دارید، حذفش کنید. خوش‌طعم بودن سس به وجود همه ادویه‌ها وابسته نیست. برای خانواده‌ای با ذائقه متفاوت، سس پایه ساده و چاشنی جداگانه معمولاً کاربردی‌تر است.

آب انداختن سس را چطور کمتر کنیم؟

ماست، خیار و سبزی شسته‌شده همگی می‌توانند آب وارد سس کنند. سبزی را پس از شستن خوب آبگیری کنید و خیار را درست پیش از مصرف اضافه کنید. از ماست سرد استفاده کنید و آب‌لیمو یا آب را از ابتدا زیاد نریزید.

برای الویه، سیب‌زمینی و دیگر مواد پخته باید پیش از مخلوط شدن با سس سرد شده باشند. افزودن سس به غذای گرم بافت را تغییر می‌دهد و نگهداری را هم دشوارتر می‌کند. مواد پخته را نیز برای خنک شدن، مدت طولانی روی کابینت رها نکنید.

اگر مقدار کمی مایع طبیعی جدا شد و سس همچنان در شرایط ایمن نگهداری شده، هم زدن ممکن است بافت را برگرداند. اما تغییر بو، رنگ یا کپک را با مشکل ساده بافت اشتباه نگیرید. سس مشکوک را با ادویه یا آب‌لیمو «اصلاح» نکنید.

کم‌چرب‌تر شدن را از روی سهم واقعی بسنجیم

برای مقایسه، اطلاعات سس آماده و دستور ماستی را بر مبنای یک وزن یکسان ببینید. قاشق پُر و سرصاف وزن یکسانی ندارند. اگر می‌خواهید محاسبه دقیق‌تری داشته باشید، یک‌بار سهم معمول خود را وزن کنید.

مثلاً فرض کنید دو سس آموزشی به‌ترتیب در هر ۱۰۰ گرم، ۶۰۰ و ۸۰ کیلوکالری دارند. ۲۰ گرم از اولی ۱۲۰ و ۲۰ گرم از دومی ۱۶ کیلوکالری می‌دهد. این اعداد فرضی‌اند و مشخصات هیچ محصول یا دستور این مقاله نیستند؛ فقط روش محاسبه را نشان می‌دهند.

برای سس خانگی، انرژی تمام مواد اولیه را جمع و بر وزن نهایی تقسیم کنید. روغن، ارده و پنیر افزوده را هم بشمارید. اگر سس سبک‌تر باعث شود چند برابر قبل سس بخورید، تفاوت نهایی کمتر از چیزی می‌شود که از مقایسه هر ۱۰۰ گرم تصور کرده بودید.

چه نکته‌هایی برای محدودیت غذایی مهم‌اند؟

سس ماستی برای فرد حساس به پروتئین شیر مناسب نیست و ماست بدون لاکتوز این مشکل را حل نمی‌کند. خردل، کنجد در ارده و افزودنی‌های دیگر هم ممکن است برای بعضی افراد حساسیت‌زا باشند. مواد تشکیل‌دهنده را به مهمان دارای حساسیت روشن بگویید.

اگر محدودیت نمک دارید، خیارشور، خردل و پنیر اضافه را هم در نظر بگیرید؛ حذف نمکدان به‌تنهایی کافی نیست. برای کاهش چربی نیز لازم نیست هر ماده روغنی را ناسالم بدانید. مقدار و نوع چربی در کل برنامه روزانه مهم است.

در رژیم درمانی، این سس باید با برنامه خودتان تطبیق داده شود. برچسب «رژیمی» به‌تنهایی به معنای مصرف آزاد یا مناسب بودن برای همه بیماری‌ها نیست.

از آماده‌سازی تا سفره، زنجیره سرد را حفظ کنیم

سس را با دست، ظرف و قاشق تمیز آماده کنید و در ظرف دربسته داخل یخچال با دمای حداکثر ۴ درجه نگه دارید. برای این ترکیب‌های تازه، مقدار کم و نزدیک زمان مصرف درست کنید؛ تاریخ طولانی و یکسانی برای همه دستورها وجود ندارد.

غذای نیازمند یخچال نباید بیش از دو ساعت بیرون بماند؛ در هوای بالاتر از حدود ۳۲ درجه، این زمان به یک ساعت می‌رسد. برای ماندگاری، دستور سخت‌گیرانه‌تر مواد اولیه و وضعیت واقعی نگهداری را ملاک بگیرید. اضافه کردن آب‌لیمو مجوز نگهداری در دمای اتاق نیست.

برای شروع، یکی از این سس‌ها را در مقدار کم کنار غذای همیشگی امتحان کنید. وقتی طعم و غلظت مناسب خودتان را پیدا کردید، جایگزینی ماست به یک عادت ساده آشپزی تبدیل می‌شود؛ بدون اینکه لازم باشد تمام غذاهای مورد علاقه‌تان را کنار بگذارید.

سس پایه را از سهم سرو جدا کنیم

اگر برای چند نفر غذا آماده می‌کنید، ماست پایه را ساده نگه دارید و چاشنی‌ها را در سهم همان وعده اضافه کنید. این کار هم تنظیم ترشی و نمک را آسان‌تر می‌کند و هم مانع می‌شود مقدار زیادی سس با ذائقه نامناسب باقی بماند. ظرف سرو کوچک انتخاب کنید؛ در صورت نیاز می‌توانید مقدار تازه‌ای از یخچال بیاورید.

مطالعه بیشتر

منابع