ماست می‌تواند به دریافت کلسیم کمک کند، اما خوردن روزانه آن به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که دچار پوکی استخوان نشوید. سلامت استخوان به مجموعه‌ای از عوامل، از تغذیه و ویتامین D تا فعالیت بدنی، سن، داروها و سابقه پزشکی بستگی دارد. ماست یکی از انتخاب‌های غذایی مفید در این مجموعه است.

اگر هدف شما مراقبت از استخوان‌هاست، بهتر است بدانید چه ماستی بخرید، مقدار کلسیمش را چطور حساب کنید و چه عادت‌هایی باید کنار آن قرار بگیرند. قرار نیست یک خوراکی را بیش از حد بزرگ کنیم یا از ترس پوکی استخوان، سفره را به چند کاسه ماست محدود کنیم.

چرا کلسیم برای استخوان مهم است؟

استخوان بافت زنده است و در طول زندگی تغییر می‌کند. کلسیم بخشی از ساختمان آن است و بدن برای عملکردهای دیگری مانند انقباض عضله و انتقال پیام عصبی هم به این ماده نیاز دارد. دریافت کافی کلسیم به حفظ سلامت استخوان کمک می‌کند، ولی تنها عامل تعیین‌کننده تراکم استخوان نیست.

نیاز به کلسیم در همه سن‌ها یکسان نیست. برای مثال، مقدار مرجع روزانه برای بیشتر بزرگسالان ۱۹ تا ۵۰ سال ۱۰۰۰ میلی‌گرم است. برای زنان ۵۱ سال به بالا و همه افراد بالای ۷۰ سال، این مقدار ۱۲۰۰ میلی‌گرم است. این اعداد مربوط به مجموع دریافت روزانه‌اند و نباید آن‌ها را دوز خودسرانه مکمل در نظر گرفت.

ممکن است دو نفر مقدار یکسانی ماست بخورند، اما دریافت کلسیم روزانه‌شان متفاوت باشد؛ یکی شیر، پنیر یا غذای غنی‌شده هم مصرف می‌کند و دیگری نه. برای همین، بررسی کل برنامه غذایی از شمردن تعداد کاسه‌های ماست مفیدتر است.

ماست چقدر کلسیم دارد؟

مقدار کلسیم با نوع و روش تولید تغییر می‌کند. در داده‌های مرجع غذایی، یک وعده حدود ۲۳۰ گرمی از ماست ساده کم‌چرب می‌تواند نزدیک ۴۲۰ میلی‌گرم کلسیم داشته باشد. این عدد تقریبی است و مشخصات همه ماست‌های بازار نیست؛ اگر روی بسته عدد متفاوتی نوشته، اطلاعات همان محصول را ملاک بگیرید.

برای محاسبه، ابتدا ببینید عدد روی بسته برای چه مقداری نوشته شده است. اگر یک محصول فرضی در هر ۱۰۰ گرم ۱۵۰ میلی‌گرم کلسیم داشته باشد، خوردن ۲۰۰ گرم از آن ۳۰۰ میلی‌گرم کلسیم می‌رساند. با بزرگ‌تر شدن ظرف، هم کلسیم و هم انرژی و دیگر مواد غذایی بیشتر می‌شوند.

اگر ماست چکیده یا یونانی می‌خرید، از غلظت بیشتر نتیجه نگیرید که حتماً کلسیم بیشتری دارد. در آبگیری ممکن است بخشی از کلسیم خارج شود و غنی‌سازی محصول هم بین برندها فرق دارد. مقدار پروتئین و کلسیم را جداگانه بررسی کنید.

چه ماستی برای مصرف روزمره انتخاب کنیم؟

اول محصول پاستوریزه و سالم را انتخاب کنید. بعد، متناسب با نیاز خودتان به میزان چربی، شکر افزوده، نمک و کلسیم توجه کنید. ماست ساده معمولاً برای مصرف مداوم انعطاف بیشتری دارد، چون می‌توانید طعم و ترکیب آن را خودتان تنظیم کنید.

ماست میوه‌ای، دسر ماستی و ماست خامه‌ای از نظر ترکیبات یکسان نیستند. ممکن است محصولی خوش‌طعم باشد اما برای مقدار کلسیم مشابه، انرژی بیشتری به برنامه‌تان اضافه کند. این به معنی ممنوع بودن آن نیست؛ فقط باید بدانید چه چیزی را با چه مقداری مصرف می‌کنید.

اگر هدف اصلی دریافت کلسیم است و نوع غنی‌شده در دسترس دارید، مقدار کلسیم را با محصول معمولی مقایسه کنید. عبارت «غنی‌شده» به‌تنهایی نمی‌گوید هر وعده چه سهمی از نیاز روزانه‌تان را می‌رساند. اگر به دلیل بیماری کلیوی یا مشکل دیگری محدودیت دارید، انتخاب محصول غنی‌شده هم باید با برنامه درمانی هماهنگ باشد.

ویتامین D را کنار کلسیم ببینید

ویتامین D به جذب کلسیم کمک می‌کند. با این حال، همه ماست‌ها منبع قابل توجه این ویتامین نیستند. داشتن کلسیم در یک خوراکی به این معنی نیست که همان خوراکی ویتامین D کافی هم دارد.

اگر مکمل ویتامین D یا کلسیم برایتان تجویز شده، مصرف ماست دلیل قطع آن نیست. از طرف دیگر، اضافه کردن مکمل بیشتر بدون بررسی هم انتخاب درستی نیست؛ ممکن است چند فرآورده مختلف، مواد مشترکی داشته باشند و مجموع دریافت شما را بالا ببرند.

برای گفت‌وگو با پزشک، فهرست مکمل‌ها و داروها را همراه داشته باشید. نام فرآورده، مقدار نوشته‌شده روی بسته و تعداد دفعات مصرف را یادداشت کنید. این اطلاعات از گفتن اینکه «یک قرص برای استخوان می‌خورم» دقیق‌تر است.

حرکت و قدرت عضله چه ارتباطی با استخوان دارد؟

استخوان‌ها به فعالیت بدنی پاسخ می‌دهند و عضله قوی‌تر هم به حرکت و حفظ تعادل کمک می‌کند. فعالیت‌های تحمل وزن، مانند پیاده‌روی، و تمرین‌های مقاومتی متناسب با توان فرد می‌توانند بخشی از مراقبت از استخوان باشند.

اگر مدت‌ها کم‌تحرک بوده‌اید، شروع کوچک و منظم از یک برنامه سنگین و کوتاه‌مدت کاربردی‌تر است. مثلاً برای زمان مشخصی از روز پیاده‌روی در نظر بگیرید و درباره تمرین قدرتی مناسب خودتان راهنمایی بگیرید. یک کاسه ماست بعد از فعالیت، جای خود فعالیت را نمی‌گیرد.

در پوکی استخوان تشخیص‌داده‌شده، سابقه شکستگی یا درد، نوع حرکت اهمیت بیشتری دارد. بعضی حرکت‌ها یا فشارها ممکن است مناسب شما نباشند. برنامه را با پزشک یا فیزیوتراپیست هماهنگ کنید و توصیه عمومی ورزش را به نسخه یکسان برای همه تبدیل نکنید.

اگر شیر یا ماست را خوب هضم نمی‌کنیم چه کنیم؟

اگر پس از لبنیات نفخ و دل‌پیچه دارید، حذف کامل همه منابع کلسیم اولین و تنها راه نیست. بعضی افراد مقدار کمتر، ماست ساده یا محصولات بدون لاکتوز را بهتر تحمل می‌کنند. بررسی علت ناراحتی کمک می‌کند انتخاب محدود و دقیق‌تری داشته باشید.

حساسیت به پروتئین شیر با مشکل هضم لاکتوز متفاوت است. در حساسیت شناخته‌شده، بدون لاکتوز بودن محصول مشکل را حل نمی‌کند. اگر لبنیات از برنامه حذف شده، باید درباره تأمین مواد مغذی از غذاهای جایگزین راهنمایی بگیرید.

نوشیدنی‌های گیاهی نیز از نظر کلسیم و پروتئین برابر نیستند. نوع غنی‌شده را از روی برچسب شناسایی کنید. نام بادام یا جو دوسر روی بسته، به‌تنهایی نشان نمی‌دهد محصول می‌تواند از نظر تغذیه‌ای جای شیر یا ماست را بگیرد.

یک برنامه ساده برای استفاده از ماست

برای اینکه ماست در برنامه روزانه جا بگیرد، از عادتی که از قبل دارید استفاده کنید. اگر کنار ناهار ماست می‌خورید، همان وعده را منظم‌تر و مقدارش را مشخص‌تر کنید. اگر میان‌وعده برایتان راحت‌تر است، ماست ساده با تکه‌های میوه می‌تواند یکی از گزینه‌ها باشد.

قرار نیست هر روز ترکیب پیچیده‌ای درست کنید. داشتن یک ظرف مناسب در یخچال و یک پیاله با اندازه آشنا کافی است. اگر ماست را دوست ندارید، مجبور کردن خودتان به مصرف زیاد آن راه پایداری نیست؛ منابع دیگر کلسیم هم قابل بررسی‌اند.

برای خرید هفتگی، مقدار مصرف خانواده را در نظر بگیرید. ظرف بزرگی که پس از باز شدن مدت زیادی باقی می‌ماند، همیشه مقرون‌به‌صرفه‌تر نیست. تاریخ و دستور نگهداری را بخوانید و ماست را با قاشق تمیز بردارید.

چه کسانی باید سلامت استخوان را جدی‌تر پیگیری کنند؟

افرادی که شکستگی با ضربه کم داشته‌اند، سابقه خانوادگی مهم دارند یا داروهایی مصرف می‌کنند که بر استخوان اثر می‌گذارد، بهتر است این موضوع را در ویزیت مطرح کنند. سن و یائسگی نیز در ارزیابی خطر اهمیت دارند. تشخیص پوکی استخوان از روی مقدار ماست مصرفی یا یک علامت پراکنده ممکن نیست.

اگر پزشک بررسی تراکم استخوان پیشنهاد کرده، تغییر صبحانه یا افزودن ماست جای آن را نمی‌گیرد. همین‌طور اگر دارو تجویز شده، تغذیه مناسب مکمل مراقبت است و نباید بهانه کنار گذاشتن درمان شود.

برای آماده شدن پیش از ویزیت، سه چیز را یادداشت کنید: سابقه شکستگی، داروها و مکمل‌ها، و غذاهای معمول یک یا دو روزتان. این یادداشت کوتاه کمک می‌کند کمبودها و نیاز به بررسی دقیق‌تر روشن شوند.

برای مراقبت از استخوان، فقط یک خوراکی را پیگیری نکنید

به‌جای اینکه هر روز بپرسید چند قاشق ماست خورده‌اید، می‌توانید چند روز غذای معمول خود را مرور کنید: آیا در وعده‌ها منابع کلسیم دارید؟ دریافت پروتئین کافی است؟ فرصت حرکت در روز پیدا می‌کنید؟ این مرور ساده کمک می‌کند کمبود یک بخش با بزرگ‌کردن بی‌دلیل سهم ماست جبران نشود. اگر دریافت غذا به علت بی‌اشتهایی یا مشکل جویدن کم شده، خود همین مسئله هم ارزش رسیدگی دارد.

در مراجعه پزشکی، سابقه شکستگی با ضربه کم، افتادن‌های مکرر و داروهای مصرفی را مطرح کنید. تصمیم درباره سنجش تراکم استخوان به سن و عوامل خطر بستگی دارد؛ خوردن ماست کافی، دلیل کنارگذاشتن ارزیابی لازم نیست. اگر هم تشخیص پوکی استخوان گرفته‌اید، برنامه تغذیه و فعالیت را کنار درمان تجویزشده ادامه دهید و تغییر دارو را با بهترشدن عادت غذایی یکی ندانید.

از ماست انتظار واقعی داشته باشیم

نه لازم است ماست را درمان پوکی استخوان بدانیم و نه از یک خوراکی مغذی بترسیم. آنچه اهمیت دارد، دریافت متناسب مواد مغذی، فعالیت مناسب، پیشگیری از زمین خوردن و رسیدگی به عوامل خطر است.

برای انتخاب ماست پگاه یا هر محصول دیگر، اطلاعات همان بسته را ببینید و آن را در کنار باقی غذاهای روزتان قرار دهید. یک تغییر کوچک که بتوانید ادامه‌اش دهید، مثل انتخاب ماست ساده و داشتن زمان ثابت برای پیاده‌روی، از تکیه بر یک وعده غذایی معجزه‌آسا عملی‌تر است.

مطالعه بیشتر

منابع