با شروع فصل سرد، توصیههای غذایی هم بیشتر میشوند: یکی میگوید هر روز ماست بخورید تا سرما نخورید و دیگری میگوید لبنیات بیماری را بدتر میکند. پاسخ دقیقتر بین این دو ادعای قطعی است. ماست میتواند بخشی از تغذیه متعادل باشد، اما خوردن آن پیشگیری تضمینی از سرماخوردگی یا درمان آن نیست. از طرف دیگر، سرماخوردگی بهتنهایی دلیل حذف اجباری ماست برای همه نیست.
برای انتخاب روزمره، بهتر است نقش غذای معمول، شواهد مربوط به پروبیوتیکها و راههای پیشگیری از عفونت را از هم جدا کنیم. این تفکیک کمک میکند هم از یک خوراکی توقع بیش از اندازه نداشته باشیم، هم غذایی را که خوب تحمل میکنیم بیدلیل کنار نگذاریم.
سرماخوردگی با خوردن غذای سرد ایجاد نمیشود
سرماخوردگی یک عفونت ویروسی است. ویروسهای مختلف میتوانند آن را ایجاد کنند و انتقال عفونت به تماس و مواجهه با عامل بیماری مربوط است. خنکبودن ماست به معنی وجود ویروس سرماخوردگی در آن نیست. همچنین آبریزش بینی یا گلودرد پس از یک غذا، بهتنهایی تشخیص سرماخوردگی نمیدهد.
ممکن است هنگام بیماری، دمای بعضی خوراکیها برایتان خوشایند نباشد یا غذایی خاص گلو و معده را اذیت کند. میتوانید براساس راحتی خودتان انتخاب کنید، ولی این تجربه شخصی با اثبات تشدید عفونت فرق دارد. لازم نیست برای رعایت یک توصیه عمومی، غذایی را به اجبار بخورید یا حذف کنید.
آنفلوآنزا، کووید و بعضی عفونتهای دیگر هم میتوانند نشانههای شبیه سرماخوردگی داشته باشند. اگر در گروه پرخطر هستید یا علائم نگرانکننده دارید، تشخیص و رسیدگی زودهنگام اهمیت بیشتری از انتخاب نوع ماست دارد. توصیه غذایی نباید مراجعه لازم را عقب بیندازد.
منظور از تغذیه برای عملکرد طبیعی ایمنی چیست؟
سیستم ایمنی برای عملکرد معمول به دریافت کافی انرژی و مواد مغذی نیاز دارد. ماست بهعنوان یکی از منابع پروتئین و بعضی ریزمغذیها میتواند در این برنامه سهم داشته باشد. اما ایمنی بدن با زیادکردن یک خوراکی مثل تنظیم یک کلید روشن و خاموش تغییر نمیکند.
اگر دریافت غذا کم است، رسیدگی به کل الگو اهمیت دارد: منابع پروتئین، میوه و سبزی، غلات و سایر غذاهای مناسب باید در برنامه جا داشته باشند. یک کاسه ماست نمیتواند بهتنهایی کمبود تنوع غذایی، خواب نامناسب یا همه عوامل دیگر را جبران کند. عبارت تقویت ایمنی اگر بدون توضیح استفاده شود، ممکن است چنین انتظار نادرستی بسازد.
دریافت کافی مواد مغذی را با مصرف زیاد مکملها یکی نگیرید. ماست غنیشده هم باید براساس اطلاعات واقعی بسته بررسی شود؛ همه ماستها ویتامین D یکسانی ندارند. برای رفع کمبود تشخیصدادهشده، برنامه درمانی شخصی از توصیه عمومی غذا جداست.
پژوهش پروبیوتیکها درباره چه چیزی بوده است؟
برخی پژوهشها بررسی کردهاند که مصرف پروبیوتیکهای مشخص با چه تغییری در عفونتهای تنفسی همراه است. یک مرور علمی، فایده احتمالی در بعضی پیامدها گزارش کرده، اما میزان اطمینان به همه نتایج یکسان نبوده و به مطالعات بهتر نیاز است. این یافته با جمله «هر ماستی از سرماخوردگی جلوگیری میکند» تفاوت زیادی دارد.
محصول، سویه، مقدار و مدت مصرف در پژوهشها مشخص بوده است. ماست سادهای که از فروشگاه میخرید الزاماً همان مداخله آزمایششده نیست. در نتیجه نمیتوان مقدار مصرف یک کشت یا مکمل پژوهشی را به تعداد قاشق ماست روزانه تبدیل کرد. همچنین نتیجه مربوط به پیشگیری، نسخه درمان بیماری فعلی نیست.
بهتر است از این شواهد یک پیام محدود و درست بگیریم: موضوع ارزش بررسی علمی دارد، ولی برای وعده قطعی درباره یک محصول معمولی کافی نیست. حذف این مرز، هم خواننده را گمراه میکند و هم به انتخاب روزمره کمک واقعی نمیکند.
ماست تخمیری با محصول پروبیوتیک یکسان است؟
ماست با فعالیت کشتهای باکتریایی تهیه میشود، اما هر غذای تخمیری خودبهخود برای هر بیماری اثر پروبیوتیکی اثباتشده ندارد. برای ادعای مشخص، باید بدانیم چه میکروارگانیسمی با چه مقدار و برای چه پیامدی بررسی شده است. وجود یک عبارت روی بسته بهتنهایی این پرسشها را پاسخ نمیدهد.
حتی اگر یک ماست را خوشایند و قابلتحمل میدانید، لازم نیست علت انتخابتان را به درمان یا پیشگیری قطعی گره بزنید. غذا میتواند ارزش تغذیهای و کاربرد روزمره داشته باشد، بدون اینکه عنوان دارویی پیدا کند. این نگاه انتظار واقعبینانهتری ایجاد میکند.
مکمل پروبیوتیک هم با ماست کنار غذا فرق دارد. در افراد با ضعف ایمنی یا بیماری جدی، تصمیم درباره مکمل باید با نظر تیم درمان باشد. از توصیهای درباره غذای معمول برای شروع خودسرانه مکمل استفاده نکنید.
آیا لبنیات خلط را بیشتر میکند؟
گاهی پس از لبنیات، دهان و گلو حالت پوشیده یا غلیظتری پیدا میکنند. این احساس الزاماً به معنی تولید بیشتر خلط در راه تنفسی نیست. شواهد موجود از این باور عمومی که همه افراد باید هنگام سرماخوردگی لبنیات را حذف کنند پشتیبانی نمیکند.
اگر خود شما پس از یک محصول احساس ناخوشایندی دارید، میتوانید مقدار یا نوع خوراکی را تغییر دهید و آب بنوشید. اما از این تجربه نباید نتیجه گرفت که عفونت حتماً شدیدتر یا طولانیتر شده است. احساس بافت غذا در دهان با اندازهگیری شدت بیماری متفاوت است.
حساسیت به شیر موضوع جداگانهای است. اگر بعد از لبنیات کهیر، ورم یا مشکل تنفس دارید، آن را به خلط معمول نسبت ندهید. در واکنش شدید کمک پزشکی فوری لازم است و مصرف دوباره برای امتحان مناسب نیست. این وضعیت با سرماخوردگی و عدم تحمل لاکتوز یکی نیست.
وقتی بیماریم، ماست را چگونه در غذا جا بدهیم؟
اگر اشتها کمتر شده و ماست را خوب تحمل میکنید، مقدار کمی ماست ساده پاستوریزه میتواند یکی از خوراکیهای قابلمصرف باشد. انتخاب نرم و ساده گاهی راحتتر از غذای سنگین است. ولی اگر طعم آن را نمیخواهید یا گوارشتان را اذیت میکند، مجبور نیستید برای بهترشدن بیماری آن را بخورید.
سهم کوچک بردارید و ظرف اصلی را سرد نگه دارید. وقتی حال خوبی ندارید، همین آمادهبودن غذا کمک میکند؛ لازم نیست یک ترکیب پر از عسل، ادویه و مواد مختلف به نام تقویت ایمنی بسازید. افزودنیها ممکن است برای ذائقه مناسب باشند، اما وعده درمانی ایجاد نمیکنند.
مایعات و دریافت کافی غذا را در طول روز فراموش نکنید. اگر محدودیت مایعات یا برنامه پزشکی دارید، همان برنامه مقدم است. ماست جای آب، غذای متنوع یا رسیدگی به نشانههای کمآبی را نمیگیرد.
چه مقدار ماست برای پیشگیری لازم است؟
برای ماست معمولی، مقدار روزانهای که پیشگیری قطعی از سرماخوردگی را تضمین کند تعیین نشده است. پس لازم نیست به امید محافظت بیشتر، مصرف را چند برابر کنید. سهم مناسب باید با اشتها، بقیه لبنیات و وضعیت سلامت شما هماهنگ باشد.
اگر معمولاً ماست نمیخورید، شروع یک عادت غذایی متعادل میتواند انتخابی سلیقهای باشد؛ ولی قرار نیست با خوردن آن از همه ویروسها محفوظ شوید. همچنین بیمارشدن کسی که ماست میخورد، بهتنهایی نشانه بیارزشبودن غذایی ماست نیست. تغذیه و مواجهه با عامل عفونت دو بخش متفاوت از ماجرا هستند.
برای کودک، افزایش مقدار غذا یا شروع مکمل با هدف جلوگیری از سرماخوردگی باید متناسب با سن و شرایط او باشد. وعدههایی مثل کمتر بیمارشدن یا افزایش رشد را به یک کاسه خاص نسبت ندهید.
برای کمکردن انتقال عفونت چه کارهایی مهمترند؟
شستن دستها، پوشاندن سرفه و عطسه و کمترکردن تماس نزدیک هنگام بیماری به کاهش انتقال کمک میکنند. هوای تمیزتر و تهویه مناسب هم در مراقبت از محیط نقش دارند. اگر در خانه کسی بیمار است، از قاشق و ظرف مشترک برای غذاخوردن استفاده نکنید.
واکسیناسیون توصیهشده برای بیماریهایی مانند آنفلوآنزا و کووید، جایگاه خودش را دارد؛ اینها با ویروسهای سرماخوردگی معمول یکی نیستند. برنامه واکسن را با توصیه مراقب سلامت دنبال کنید و هیچ خوراکی را جایگزین آن حساب نکنید. مراقبت مؤثر معمولاً مجموعهای از کارهای ساده و درست است.
در تنگی نفس، کمآبی، بدترشدن بیماری یا نشانههای شدید و پایدار، پیگیری پزشکی لازم میشود. برای افراد پرخطر، بهتر است درباره زمان مراجعه زودتر راهنمایی بگیرید. اگر مسئله نیازمند درمان است، تغییر دسر یا نوع لبنیات پاسخ کافی نخواهد بود.
یک خبر درباره ایمنی را چطور بخوانیم؟
وقتی خبری میگوید ماست ایمنی را بیشتر کرده، ببینید نتیجه درباره چه چیزی است: تغییر یک نشانگر آزمایشگاهی، کمترشدن تعداد عفونتها یا کوتاهترشدن علائم؟ اینها یک پاسخ واحد نیستند. اگر فقط فعالیت بعضی سلولها اندازهگیری شده، نمیتوان همان نتیجه را به تعداد دفعات سرماخوردگی خانواده تبدیل کرد.
همچنین جمعیت مطالعه و نوع محصول مهماند. نتیجه یک پژوهش روی گروه کوچک بزرگسالان، خودبهخود مقدار مناسب برای کودک را تعیین نمیکند. اگر محصول خاص یا مکمل استفاده شده، نام عمومی ماست کافی نیست تا نتیجه به همه برندها برسد. این چند سؤال کمک میکند از یک خبر امیدوارکننده، توقعی بزرگتر از شواهد نسازیم و انتخاب غذایی را با وعده درمانی اشتباه نگیریم.
انتخاب غذایی را ساده و واقعبینانه نگه داریم
برای انتخاب ماست، این معیارها را بررسی کنید: پاستوریزهبودن، ترکیبات مناسب، نگهداری سرد و مقدار متناسب. اگر آن را دوست دارید، در برنامه متنوع بخورید؛ اگر بیمار هستید، تحمل و اشتها را هم در نظر بگیرید. ارزش یک غذا را لازم نیست با وعده جلوگیری قطعی از سرماخوردگی ثابت کنیم.
مطالعه بیشتر
- ماست در فصل آنفلوآنزا؛ نقش تغذیه و مرز ادعاهای تقویت ایمنی
- ماست با عسل و گردو برای صبحانه؛ چطور ترکیب متعادلی بسازیم؟
منابع
- پروبیوتیکها و پیشگیری از عفونت تنفسی؛ مرور کاکرین با ترجمه فارسی مرکز کاکرین ایران
- فایدهها و ایمنی پروبیوتیکها؛ NCCIH
- لبنیات، مخاط و سرفه؛ انجمن ایمنیشناسی و آلرژی استرالیا و نیوزیلند
- سرماخوردگی، علت و انتقال آن؛ CDC
- بهداشت و پیشگیری از ویروسهای تنفسی؛ CDC
- پروتئین و سلامت؛ راهنمای فارسی HealthLink BC
