وقتی کودکتان به کاسه ماست شما نگاه میکند و دستش را به سمت قاشق میبرد، طبیعی است بپرسید آیا وقت امتحان کردن ماست رسیده است؟ برای بیشتر کودکان، ماست ساده پاستوریزه را میتوان از حدود ششماهگی، همزمان با آمادگی برای غذای کمکی، معرفی کرد. زیر دو سال معمولاً نوع پرچرب و بدون شکر افزوده انتخاب مناسبتری است.
با این حال، سن روی تقویم تنها معیار نیست. آمادگی کودک برای خوردن، سابقه حساسیت و شرایط رشد او هم اهمیت دارند. هدف شروع ماست، آشنا شدن با یک غذای تازه در کنار غذاهای متنوع است؛ نه جایگزین کردن شیر مادر یا شیرخشک با چند کاسه ماست.
چرا زمان شروع را حدود ششماهگی میگوییم؟
در ماههای نخست، شیر مادر یا شیرخشک غذای اصلی کودک است. از حدود ششماهگی، وقتی کودک آماده است، غذاهای کمکی بهتدریج وارد برنامه میشوند. ماست هم میتواند یکی از این غذاها باشد، اما لازم نیست اولین غذای او باشد یا با عجله شروع شود.
کودک باید بتواند با حمایت مناسب بنشیند، سرش را ثابت نگه دارد و غذا را ببلعد. فقط اینکه دستش را در دهان میگذارد یا شب بیشتر بیدار میشود، نشانه کافی آمادگی نیست. برای نوزاد نارس یا کودکی که مشکل بلع یا رشد دارد، زمان شروع باید با تیم درمان هماهنگ شود.
ممکن است در مطالب قدیمیتر سن چهارماهگی یا زمانهای متفاوتی دیده باشید. برای تصمیم عملی، توصیه بهروز و شرایط خود کودک را مبنا قرار دهید. شروع زودتر غذا فقط به خاطر علاقه اطرافیان به خوراندن یک قاشق ماست، ضرورتی ندارد.
چه ماستی برای شروع مناسب است؟
یک ماست ساده، پاستوریزه و پرچرب انتخاب مناسبی برای بیشتر کودکان زیر دو سال است. کودک در این دوره برای رشد به انرژی و چربی غذایی نیاز دارد و نباید منطق رژیم لاغری بزرگسالان را برای او اجرا کرد.
ماست میوهای، دسر ماستی و محصولات مخصوص کودک را از روی نام و شکل بسته انتخاب نکنید. بعضی از آنها شکر افزوده دارند. در فهرست ترکیبات، دنبال شکر، شربتها یا شیرینکنندههای افزوده بگردید. ماست ساده را میتوانید بعداً با میوهای که کودک میشناسد ترکیب کنید.
ماست فلهای با منشأ نامشخص، ماست تهیهشده از شیر خام یا محصولی که سرد نگهداری نشده برای این کار مناسب نیست. تاریخ مصرف و دستور نگهداری پس از باز شدن را هم بررسی کنید. سالم بودن محصول برای کودک از غلظت و ظاهر جذاب آن مهمتر است.
ماست یونانی هم میتوانیم بدهیم؟
اگر ساده، پاستوریزه و متناسب با نیاز کودک باشد، ماست یونانی هم میتواند در برنامه جا بگیرد. اما پروتئین بیشتر روی بسته به معنی مناسبتر بودن برای همه کودکان نیست. درصد چربی، ترکیبات و بافت محصول را جداگانه ببینید.
بعضی ماستهای چکیده نمک افزوده دارند و همه آنها برای غذای کودک انتخاب یکسانی نیستند. ماستی که برای بزرگسال خوشنمک و خوشطعم است، لزوماً گزینه خوبی برای شروع غذای کمکی نیست. در صورت تردید، ماست ساده با ترکیبات روشن انتخاب آسانتری است.
اگر بافت محصول خیلی سفت است، مقدار کمی را در ظرف جدا هم بزنید تا خوردنش با قاشق راحتتر شود. هدف این نیست که کودک حجم زیادی بخورد؛ باید بتواند بافت مناسب را تجربه کند و بدون فشار غذا بخورد.
اولین بار چطور ماست را معرفی کنیم؟
زمانی را انتخاب کنید که کودک حال عمومی خوبی دارد و فرصت دارید پس از خوردن، او را زیر نظر بگیرید. برای نخستین تجربه، مقدار کمی روی قاشق کودک کافی است. لازم نیست از همان روز اول یک پیاله کامل آماده کنید.
بهتر است ماست را همراه چند خوراکی حساسیتزای تازه دیگر معرفی نکنید. اگر واکنشی رخ دهد، دانستن اینکه کودک چه غذای جدیدی خورده، به بررسی کمک میکند. مواد غذایی آشنا را میتوانید طبق روال ادامه دهید.
کودک باید صاف و ایمن در صندلی مناسب نشسته باشد و یک بزرگسال کنارش بماند. قاشق را با آرامش نزدیک کنید و فرصت بدهید خودش دهان باز کند. خوراندن هنگام دراز کشیدن، راه رفتن یا با فشار و حواسپرتی، تجربه مناسبی برای یادگیری غذا خوردن نیست.
حساسیت به شیر با عدم تحمل لاکتوز فرق دارد
حساسیت غذایی واکنش دستگاه ایمنی به پروتئین غذاست. عدم تحمل لاکتوز، مشکل هضم قند شیر است. این دو را نباید یکی دانست یا فقط از روی نفخ دربارهشان تشخیص داد.
اگر کودک حساسیت تأییدشده به شیر گاو دارد، ماست معمولی، یونانی یا بدون لاکتوز را خودسرانه امتحان نکنید. حذف لاکتوز، پروتئین شیر را حذف نمیکند. ماست گیاهی هم از نظر مواد مغذی لزوماً معادل ماست لبنی نیست و جایگزین باید متناسب با نیاز کودک انتخاب شود.
در سابقه حساسیت، اگزما یا واکنش قبلی به غذا، پیش از معرفی ماست با پزشک مشورت کنید. این کار به معنی ممنوع بودن همیشگی غذا نیست؛ کمک میکند معرفی آن با برنامه مناسب انجام شود.
چه علامتهایی بعد از خوردن مهماند؟
کهیر، ورم لب یا صورت، استفراغ، خسخس و بدتر شدن اگزما میتوانند از نشانههای واکنش غذایی باشند، هرچند هر علامتی الزاماً از ماست نیست. اگر به واکنش مشکوک شدید، دادن آن غذا را متوقف کنید و برای بررسی راهنمایی پزشکی بگیرید.
مشکل تنفس، ورم زبان یا گلو، بیحالی شدید یا پاسخندادن طبیعی کودک، نیاز به کمک فوری اورژانسی دارد.** در این وضعیت منتظر نمانید تا با عوض کردن نوع ماست یا دادن خوراکی دیگر مشکل حل شود.
برای کمک به بررسی، زمان خوردن، مقدار تقریبی و علامتهای دیدهشده را یادداشت کنید. اگر تغییر پوستی وجود دارد، ثبت تصویر آن برای نشان دادن به پزشک میتواند مفید باشد. خودتان با خوردن دوباره همان غذا، واکنش را آزمایش نکنید.
مقدار مناسب را از اشتهای کودک بفهمیم
در شروع غذای کمکی، هدف آشنایی است و مقدار کم طبیعی است. بهتدریج و با توجه به سن و اشتها، مقدار تغییر میکند. عددی که روی برنامه کودک دیگری نوشته شده، الزاماً برای فرزند شما مناسب نیست.
اگر کودک سرش را برمیگرداند، دهانش را میبندد یا علاقهاش به غذا کم شده، نشانههای او را جدی بگیرید. تمام کردن ظرف نباید هدف اصلی باشد. بزرگسال زمان و غذای مناسب را فراهم میکند و کودک در مقدار خوردن نقش دارد.
ماست نباید جای غذاهای غنی از آهن را بگیرد. کودک در کنار لبنیات به خوراکیهای متنوع و متناسب با سن، مانند گوشت نرمشده، حبوبات با بافت مناسب یا غلات غنیشده نیاز دارد. اگر با ماست سیر شود و بقیه غذاها را کنار بگذارد، ترکیب وعدهها را بررسی کنید.
چرا ماست مجاز است ولی شیر گاو نوشیدنی اصلی نیست؟
خوردن مقدار کم ماست بهعنوان غذای کمکی با جایگزین کردن شیر مادر یا شیرخشک با شیر گاو فرق دارد. تا پیش از یکسالگی، شیر گاو نباید نوشیدنی اصلی و جایگزین این شیرها باشد؛ حتی اگر کودک ماست را خوب تحمل کند.
بعد از یکسالگی نیز ماست بخشی از غذای متنوع است. اگر کودک به دلیل مصرف زیاد شیر و لبنیات اشتهای کمی برای دیگر غذاها دارد، موضوع را با پزشک یا متخصص تغذیه مطرح کنید. بیشتر بودن یک گروه غذایی همیشه به معنی تغذیه کاملتر نیست.
اگر کودک ماست را پس زد چه کنیم؟
پسزدن یک طعم تازه در اولین نوبت عجیب نیست. میتوانید در روز دیگری و زمانی که کودک آرام و آماده غذاخوردن است، مقدار کمی دوباره پیشنهاد کنید. مجبورکردن، دنبالکردن کودک با قاشق یا سرگرمکردن او برای تمامکردن ظرف، به شناخت علامتهای گرسنگی و سیری کمک نمیکند. سهم کوچک هم دورریز کمتر دارد و هم فشار کمتری برای تمامکردن غذا ایجاد میکند.
اگر ماست قبلاً بدون مشکل مصرف شده، میتوانید آن را کنار مقدار کمی از غذای آشنا پیشنهاد دهید، نه اینکه برای پنهانکردن طعم، آن را با شکر شیرین کنید. متفاوتبودن اشتهای کودک در روزهای مختلف هم طبیعی است. بااینحال، اگر مشکل خوردن ادامهدار است، رشد مناسب نیست یا کودک هنگام غذا مرتب سرفه و مشکل بلع دارد، موضوع فراتر از دوستنداشتن ماست است و باید بررسی شود.
چند ایده ساده برای ماههای بعد
وقتی ماست و میوه مورد نظر جداگانه معرفی و تحمل شدهاند، میتوانید مقدار کمی ماست را با موز لهشده یا میوه نرم مناسب سن مخلوط کنید. بافت را با مهارت خوردن کودک هماهنگ نگه دارید و تکههای سفت یا دانههای درشت اضافه نکنید.
برای کودک زیر یک سال، عسل به ماست اضافه نکنید؛ حتی مقدار کم یا عسل خانگی هم مناسب این سن نیست. شکر، نمک و بیسکویت شیرین نیز برای خوشخوراک کردن ماست ضروری نیستند. فرصت بدهید کودک با طعم طبیعی غذا آشنا شود.
ماست را در ظرف کوچک جدا بریزید و باقی ظرف اصلی را سرد نگه دارید. بهتر است غذای باقیماندهای که قاشق از دهان کودک دوباره وارد آن شده، برای وعده بعد ذخیره نشود. دست و قاشق تمیز و نشستن ایمن، بخش ساده اما مهم هر وعدهاند.
مطالعه بیشتر
- حساسیت به لبنیات در کودکان؛ ماست چه جایگاهی دارد؟
- ماست پرچرب یا کمچرب برای کودکان؛ سن و رشد چه نقشی دارند؟
